Ερμής


Ερμής
I
Ένας από τους θεούς του ελληνικού Δωδεκάθεου. Σχετίζεται με την ιδιαίτερη σφαίρα του χαώδους, του πρώτου δηλαδή στοιχείου της κοσμογονίας, με την έννοια ότι ήταν έξω από τον νόμο (προστάτευε τους κλέφτες και ήταν και ο ίδιος κλέφτης), έξω από κατοικία (προστάτευε τους ταξιδιώτες, τους εμπόρους και τους κήρυκες) και έξω από την ίδια τη ζωή (στο υπερπέραν, όπου οδηγούσε τους νεκρούς, γι’ αυτό και ονομαζόταν ψυχοπομπός). Στη σφαίρα εκείνη που απεχθάνονταν οι Ολύμπιοι θεοί, ο Ε. μπορούσε να κινείται άνετα και ενεργούσε σύμφωνα με τις διαταγές του Δία, προστατεύοντας από τους κινδύνους όσους ζητούσαν τη βοήθειά του. Ένα περίφημο παράδειγμα της δράσης του αυτής βρίσκεται στην Ιλιάδα, όπου εμφανίζεται ως οδηγός και προστάτης του Πριάμου, ο οποίος πηγαίνει να διαπραγματευθεί στο στρατόπεδο των Ελλήνων.
Ο Ομηρικός Ύμνος στον Ε. διηγείται με ποιητικό τρόπο τον μύθο του, ο οποίος είναι χαρακτηριστικός της προσωπικότητας αυτού του θεού. Γιος του Δία και της νύμφης Μαίας, ο Ε. γεννήθηκε στο βουνό Κυλλήνη της Αρκαδίας· λίγο μετά τη γέννησή του άρχισε τα κατορθώματά του με την εφεύρεση της λύρας (την οποία κατασκεύασε από το κέλυφος μιας χελώνας) και με την κλοπή των βοδιών του Απόλλωνα· όταν ο Απόλλων ανακάλυψε την κλοπή, ο Ε. τον εξευμένισε χαρίζοντάς του τη λύρα. Άλλοι μύθοι συσχέτιζαν τον Ε. με την Περσεφόνη, την Άρτεμη και την Αφροδίτη και τον ανέφεραν ως πατέρα του Έρωτα, του Ερμαφρόδιτου και του Πάνα, του θεού των ποιμένων. Για τις εφευρετικές ικανότητές του τον τιμούσαν επίσης ως προστάτη των καλών τεχνών (μουσικής, φιλολογίας) και των επιστημών (μαθηματικών, αστρονομίας).
Ο Ε. εικονιζόταν συνήθως με κηρύκειο και πέτασο, είδος καλύμματος του κεφαλιού με πλατύ γείσο και φτερά, που συνήθως ήταν προσηλωμένα και στα υποδήματά του. Οι Ρωμαίοι ταύτιζαν τον Ε. με τον δικό τους θεό Μερκούριους, τον οποίο θεωρούσαν προστάτη των εμπόρων.
Ο Ερμής ήταν ο οδηγός των ψυχών στον Άδη και ο προστάτης των εμπόρων και των κλεφτών. Στη φωτογραφία, το περίφημο άγαλμα του Ερμή, έργο του Πραξιτέλη (Αρχαιολογικό Μουσείο, Ολυμπία).
Αγαλμάτιο του Ερμή που χρονολογείται περίπου στο 480 π.Χ. Η αρχαία ελληνική τέχνη παρουσίασε με πολλές μορφές τον θεό, καθώς αυτός είχε πολλές ιδιότητες (Αρχαιολογικό Μουσείο, Ολυμπία).
Τοιχογραφία του Ραφαήλ που εικονίζει τον Ερμή, τον οποίο οι Ρωμαίοι ονόμαζαν Μερκούριους (Έπαυλη Φαρνέζε, Ρώμη).
O Ερμής, έργο του ανώνυμου γλύπτη του Απόλλωνα των Βηίων (Βίλα Τζούλια, Ρώμη).
II
(Αστρον.). Πλανήτης του ηλιακού συστήματος, πρώτος κατά σειρά απόστασης από τον Ήλιο. Ο Ε. παρουσιάζει πολλές δυσκολίες για την παρατήρησή του: αφενός γιατί έχει μικρό μέγεθος, αφετέρου γιατί όταν βρίσκεται πλησιέστερα προς τη Γη στρέφει πάντοτε προς αυτήν το σκιερό μέρος του, ενώ όταν βρίσκεται μακρύτερα, είναι βυθισμένος στο ηλιακό φως.
Ο Ε. δέχεται φως και θερμότητα από τον Ήλιο κατά πολύ μεγαλύτερο ποσοστό από όλους τους άλλους πλανήτες (επτά φορές περισσότερο από τη Γη). Ο Ε. στην πλησιέστερη θέση του από τη Γη φαίνεται ως αστέρας πρώτου μεγέθους. Δεν έχει δορυφόρους. Η μέση απόστασή του από τον Ήλιο φτάνει περίπου τα 57,909 εκατ. χλμ. (στο περιήλιο 46 και στο αφήλιο 70 εκατ. χλμ.). Η απόστασή του από τη Γη κυμαίνεται περίπου μεταξύ 79 και 220 εκατ. χλμ.
Αν λάβουμε τις διαστάσεις της Γης ως μονάδες, οι αντίστοιχες διαστάσεις του Ε. είναι οι εξής: διάμετρος = 0,382 (4.878 χλμ.)· μάζα = 0,60 (δεν έχει προσδιοριστεί με ακρίβεια)· επιφάνεια = 0,16· όγκος = 0,05· πυκνότητα = 0,20· βαρύτητα = 0,23 (ένας άνθρωπος με μέσο βάρος 70 κιλά στον Ε. ζυγίζει περίπου 17 κιλά). Ο Ε. δεν παρουσιάζει πλάτυνση στους πόλους.
Ο Ε. εκτελεί γύρω από τον Ήλιο μια ελλειπτική τροχιά με εκκεντρότητα 0,2056 και μέση ταχύτητα 47,9 χλμ. /δευτ. (στο περιήλιο η ταχύτητά του είναι 57 και στο αφήλιο 39 χλμ. /δευτ.). Εκτελεί την περιφορά του γύρω από τον Ήλιο σε 87,97 ημέρες. Ο χρόνος της περιστροφής του είναι 58 ημέρες, 15 ώρες και 30,5 λεπτά – δηλαδή κάθε έτος διαρκεί περίπου 1,5 ημέρα. Επειδή η τροχιά του είναι εσωτερική ως προς την τροχιά της Γης, ο Ε. φαίνεται πάντοτε κοντά στον Ήλιο σε μεγάλη γωνιώδη απόσταση, η οποία κυμαίνεται μεταξύ 17°50’ και 27°45’ και γι’ αυτό τον λόγο ο Ε. γίνεται ορατός με γυμνό μάτι προς το δυτικό μέρος του ουρανού λίγο μετά τη δύση του Ηλίου ή προς το ανατολικό λίγο πριν από την αυγή, για χρονικό διάστημα 2 ωρών και 15 λεπτών κατά μέγιστο όριο.
Ο Ε. εξερευνήθηκε από το διαστημόπλοιο Mariner 10 τα έτη 1974-75, όταν πέρασε αρκετές φορές σε μικρή απόσταση από την επιφάνειά του, η οποία είναι διάστικτη από κρατήρες παρόμοιους με αυτούς που υπάρχουν στην επιφάνεια της Σελήνης. Η ύπαρξη νερού –έστω και σε διαρκή μορφή υδρατμών– αποκλείεται.
Οι φασματοσκοπικές παρατηρήσεις απέδειξαν επίσης ότι το ηλιακό φως διατηρεί αναλλοίωτα τα χαρακτηριστικά του και το γεγονός αυτό βεβαιώνει ότι στην επιφάνεια του Ε. δεν υπάρχει αξιόλογη ατμόσφαιρα· άλλωστε, η μικρή τιμή της βαρύτητας και η υψηλή θερμοκρασία ευνόησαν χωρίς αμφιβολία την απομάκρυνση των ατμοσφαιρικών αερίων. Όπως εικάζεται, η θερμοκρασία στα μέρη που είναι εκτεθειμένα στον Ήλιο ανέρχεται σε 300°C και μπορεί να υπερβεί τους 400°C στη θέση του περιηλίου. Αντίθετα, η θερμοκρασία προσεγγίζει τους –185°C στις σκοτεινές περιοχές.
Οι αστρονόμοι αποδίδουν τις ανωμαλίες που παρατηρούν στις κινήσεις του Ε. σε καμπύλωση του χώρου, λόγω της μεγάλης μάζας του γειτονικού Ήλιου, σύμφωνα με τη γενική θεωρία της σχετικότητας.
Φωτογραφία τμήματος του Ερμή από δορυφόρο της ΝΑΣΑ (φωτ. NASA).
Φανταστική αναπαράσταση τοπίου του πλανήτη Ερμή, σύμφωνα με τις αστρονομικές παρατηρήσεις. Ο ουρανός είναι πάντοτε αίθριος, γιατί δεν υπάρχει ατμόσφαιρα, και το νερό απουσιάζει ολοκληρωτικά.
III
Όνομα αγίων της Ανατ. Ορθόδοξης Εκκλησίας.
1. Ο απόστολος. Υπήρξε μαθητής του Αποστόλου Παύλου. (Ρωμ. 15’, 14). Κατά την παράδοση διετέλεσε επίσκοπος Δαλματίας. Η μνήμη του τιμάται στις 8 Μαρτίου.
2. Ή Έρμος, ο μάρτυς.
IV
Τίτλος μηνιαίου λογοτεχνικού περιοδικού με έδρα την Αλεξάνδρεια (Αίγυπτος) και εκδότη τον Αθ. Μαρσέλο (1926-27). Στο περιοδικό αυτό, ο Ν. Καζαντζάκης (ο οποίος συνεργαζόταν με αυτό) πρωτοδημοσίευσε τις εντυπώσεις του από τη Ρωσία.
* * *
ο (AM Ἑρμῆς και επικ. τ. Ἑρμείας και Ἑρμείης)
1. ο γιος τού Διός και τής Μαίας, αγγελιαφόρος τών θεών, και ιδίως τού Δία, και ψυχοπομπός
2. μεταγενέστερα και θεός τού εμπορίου και τών γραμμάτων («κερδῷος, λόγιος Ἑρμῆς»)
αρχ.
1. παροιμ. α) «Ἑρμῆν ἕλκω» — πίνω το τελευταίο ποτήρι, που πινόταν προς τιμήν τού Ερμή
επομένως καταβάλλω την έσχατη προσπάθεια
β) «κοινός Ἑρμῆς» — κοινό το εύρημα, μισά-μισά
γ) «Ἑρμῆς ἐπεισελήλυθε» — λεγόταν όταν έπαυε ξαφνικά η συζήτηση, ανάλογο προς το νεοελλ. «μουγγός γεννιέται»
δ) «τὸ τοῡ Ἑρμοῡ ραβδίον» — για καθετί που φέρνει τύχη, πλούτο
2. φρ. α) «ὁ τοῡ Ἑρμοῡ ἀστήρ» — ο πλανήτης Ερμής
β) «Ἑρμοῡ βοτάνιον» ή «Ἑρμοῡ πόα» — το φυτό λινόζωστις
γ) «Ἑρμοῡ ἠμέρα» — η τετάρτη μέρα τής εβδομάδας
3. πίτα που είχε το σχήμα κηρυκείου τού Ερμή
4. συν. στον πληθ. αἱ ἑρμαῑ
τετράγωνες λίθινες στήλες που η κορυφή τους κατέληγε σε προτομή τού Ερμή και χρησιμοποιούνταν ως οδοδείκτες.

Dictionary of Greek. 2013.

Look at other dictionaries:

  • Ἑρμῆς — pillar surmounted by bust masc nom sg …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ἑρμῆς — ἑρμάζω steady fut ind act 2nd sg (doric) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • Ερμής ο Λόγιος — Τίτλος του πρώτου ελληνικού περιοδικού. Κυκλοφορούσε κάθε δεκαπέντε ημέρες στη Βιέννη από την 1η Ιανουαρίου 1811 έως την 1η Μαΐου 1821. Ιδρυτής και πρώτος διευθυντής του (1811 14) ήταν ο γνωστός διδάσκαλος του Γένους Άνθιμος Γαζής και αργότερα… …   Dictionary of Greek

  • Ἑρμῆς ἐπεισελήλυθε! — См. Тихий Ангел пролетел …   Большой толково-фразеологический словарь Михельсона (оригинальная орфография)

  • Ἑρμῆς κοινός. — См. Чур пополам …   Большой толково-фразеологический словарь Михельсона (оригинальная орфография)

  • Ερμής ο Τρισμέγιστος — Μυθολογικό πρόσωπο. Υποτιθέμενος συγγραφέας μιας σειράς κειμένων της ύστερης ρωμαϊκής περιόδου (2oς 3oς αι. μ.Χ.). Την καταγωγή του πρέπει να την αναζητήσουμε στον χαρακτηριστικό γι’ αυτή την εποχή φιλοσοφικό συγκρητισμό, που γέννησε και τη… …   Dictionary of Greek

  • Ἑρμαῖ — Ἑρμῆς pillar surmounted by bust masc nom/voc pl (attic) Ἑρμῆς pillar surmounted by bust masc voc pl (attic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • Ἑρμᾶν — Ἑρμῆς pillar surmounted by bust masc acc sg (doric) Ἑρμᾶ̱ν , Ἑρμῆς pillar surmounted by bust masc gen pl (epic doric aeolic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • Ἑρμῆν — Ἑρμῆς pillar surmounted by bust masc acc sg (attic epic ionic) Ἑρμῆς pillar surmounted by bust masc gen pl (epic doric) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • Ермий — (Έρμής, Hermes) приветствуется апост. Павлом в послании к Римлянам (см. соотв. статью) вместе с Ермой и другими братьями. По преданию, Е. был один из семидесяти апостолов и впоследствии сделался епископом в Далмации. Память 4 янв. и 8 апреля …   Энциклопедический словарь Ф.А. Брокгауза и И.А. Ефрона


Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.